Khi bàn về tư vấn thiết kế website và xây dựng hiện diện số, đội ngũ chúng tôi thường gặp cùng một thắc mắc. Website trông rất đẹp, nhưng vì sao khách vào xem vài giây rồi lại thoát ra? Nguyên nhân hiếm khi nằm ở màu sắc hay font chữ. Phần lớn đến từ kiến trúc thông tin, bộ khung vô hình quyết định người dùng tìm được thứ họ cần nhanh hay chậm. Với người mới, đây là nền móng nên nắm trước khi bàn đến hình thức.
Nhiều người xem thiết kế web là việc chọn màu, chọn phông và đặt ảnh đẹp. Những yếu tố ấy có giá trị, nhưng chỉ nằm ở lớp bề mặt. Nền móng sai thì giao diện càng cầu kỳ càng khiến người dùng bối rối. Vì thế, bên mình luôn bắt đầu từ cấu trúc, rồi mới đi đến phần hình thức.
Kiến trúc thông tin là gì và vì sao nó quan trọng
Kiến trúc thông tin, hay information architecture, là cách tổ chức, gắn nhãn và sắp xếp nội dung trên website. Nó không phải là giao diện. Bạn có thể hình dung nó như tấm bản đồ. Khi người dùng bước vào trang chủ, họ cần biết mình đang ở đâu, muốn đi đến đâu và con đường nào ngắn nhất để tới đó.
Một website có kiến trúc rõ ràng thường dễ nhận ra qua vài dấu hiệu. Menu chính gọn gàng, nhãn mục dễ hiểu và người dùng không phải đoán mò. Từ bất kỳ trang nào, họ cũng tìm được đường quay lại hoặc chuyển sang mục liên quan. Ngược lại, khi menu dài dằng dặc và các mục chồng chéo, khách sẽ bỏ đi rất nhanh.
Chúng tôi từng làm việc với một khách hàng kinh doanh nội thất. Website cũ có tới bảy menu cấp một, mỗi menu chứa bốn, năm mục con. Khách muốn xem sản phẩm phải bấm qua ba bốn lớp mới đến được trang chi tiết. Tỷ lệ thoát trang rất cao, dù ảnh sản phẩm đẹp đến mức ai nhìn cũng khen. Sau khi tái cấu trúc, website chỉ còn ba menu chính. Thời gian khách ở lại trang tăng rõ rệt. Hình ảnh không thay đổi, chỉ có cách sắp xếp là khác.
Vì sao tư vấn thiết kế website luôn bắt đầu từ cấu trúc
Khi khách hàng mang một bộ nhận diện thương hiệu rất đẹp đến và nói “cứ theo đây mà làm web”, chúng tôi thường hỏi lại trước tiên. Website này phục vụ ai, và họ cần làm gì ngay khi vào trang? Câu hỏi nghe đơn giản, nhưng nó quyết định toàn bộ luồng điều hướng phía sau.
Một cửa hàng bán lẻ cần khách tìm sản phẩm nhanh và thanh toán mượt. Một công ty dịch vụ B2B lại cần khách hiểu năng lực trước, rồi mới để lại thông tin liên hệ. Hai mục tiêu khác nhau nên cấu trúc cũng phải khác, dù bề ngoài có thể trông giống nhau.
Đây cũng là lý do thiết kế theo yêu cầu thường hiệu quả hơn việc mua theme dựng sẵn rồi nhồi nội dung vào. Theme có cấu trúc cố định, được làm cho một nhóm ngành chung chung. Khi doanh nghiệp có quy trình bán hàng và tệp khách riêng, khung cứng đó sẽ bó buộc trải nghiệm. Bạn có thể tham khảo thêm về thiết kế website theo yêu cầu để thấy rõ sự khác biệt này.
Quy trình đội ngũ chúng tôi thường làm khi dựng kiến trúc
Quy trình của bên mình không cứng nhắc, vì mỗi ngành có đặc thù riêng. Tuy vậy, phần lớn dự án đều đi qua vài bước quen thuộc. Đầu tiên là trao đổi với khách để hiểu hành trình mua hàng thực tế, không chỉ dựa vào mong muốn chủ quan. Tiếp theo là phác sơ đồ trang, xác định trang trụ và trang hỗ trợ, tránh tình trạng mọi trang đều ngang hàng. Cuối cùng là kiểm tra điều hướng bằng cách đóng vai người dùng thật và đếm số lần bấm từ trang chủ đến mục tiêu.
Bước cuối thường bị bỏ qua nhiều nhất, nhưng lại là bước cứu cả dự án. Có lần chúng tôi suýt bàn giao một website với sơ đồ trông rất logic trên giấy. Khi bấm thử, trang liên hệ lại nằm sâu tới bốn lớp. Nhờ bước kiểm tra này, đội ngũ đã gộp xuống còn hai lớp trước khi khách ra mắt. Bài học với người mới là sơ đồ đẹp trên giấy chưa chắc dùng được trên màn hình.
Kiến trúc thông tin và SEO
Google không đọc website bằng mắt như con người. Công cụ tìm kiếm dựa vào liên kết giữa các trang, thẻ tiêu đề và độ sâu của từng trang để hiểu trang nào quan trọng. Cấu trúc rối khiến máy khó đánh giá đúng giá trị nội dung, dù nội dung có chất lượng tốt.
Chúng tôi hay ví cấu trúc website như một cuốn sách. Cuốn sách hay nhưng thiếu mục lục và chương hồi rõ ràng thì người đọc dễ bỏ dở giữa chừng. Nếu muốn hiểu thêm mối liên hệ này, bạn có thể đọc bài website chuẩn SEO là gì, trong đó có phần giải thích cụ thể về cấu trúc và thứ hạng. Với người đang tự quản trị website, hướng dẫn sử dụng WordPress và công nghệ web từ A đến Z là nền tảng nên đọc trước khi chỉnh cấu trúc.
Liên kết nội bộ là điểm nhiều người bỏ sót. Khi trang A dẫn hợp lý đến trang B cùng chủ đề, công cụ tìm kiếm hiểu hai nội dung có liên quan với nhau. Cả cụm nội dung nhờ vậy được đánh giá tốt hơn, thay vì mỗi trang tự đứng một mình. Đây là việc nhỏ nhưng tác động lâu dài.
Người dùng thực tế không đọc web như bạn nghĩ
Người dùng hiếm khi đọc website từ trên xuống dưới theo thứ tự. Họ lướt rất nhanh, mắt di chuyển theo kiểu chữ F hoặc chữ Z, và chỉ dừng ở những chỗ gây chú ý. Nếu thông tin quan trọng nằm sai vị trí, khả năng cao họ sẽ bỏ lỡ nó.
Có lần đội ngũ chạy thử A/B trên một website bán khóa học trực tuyến. Bản gốc đặt nút đăng ký ở cuối trang, sau phần giới thiệu khá dài. Bản chỉnh sửa đưa nút lên phía trên, kèm một dòng mô tả ngắn. Tỷ lệ nhấp tăng đáng kể, trong khi nội dung và giá không đổi. Chỉ riêng vị trí đã đủ thay đổi hành vi.
Vì vậy, khi tư vấn, chúng tôi luôn nhắc khách nghĩ đến thói quen duyệt web thật sự, trên cả điện thoại lẫn máy tính, trước khi thiết kế. Cấu trúc tốt không chỉ dựa vào logic của người làm sản phẩm. Nó còn phải khớp với cách người dùng hành xử.
Khi nào nên nhờ đơn vị tư vấn thay vì tự làm
Không phải doanh nghiệp nào cũng cần thuê ngoài ngay từ đầu. Nếu website chỉ có vài trang giới thiệu đơn giản, bạn hoàn toàn có thể tự sắp xếp. Nhưng khi có hàng chục sản phẩm và nhiều nhóm khách khác nhau, việc tự mày mò dễ dẫn đến cấu trúc chắp vá theo thời gian.
Chúng tôi từng tiếp nhận không ít website chạy được ba bốn năm, liên tục thêm trang mới mà không ai nhìn lại tổng thể. Kết quả là trang trùng nội dung, có mục bỏ hoang từ lâu nhưng vẫn nằm trên menu chính. Dọn dẹp lúc này tốn công hơn nhiều so với làm đúng ngay từ đầu.
Một buổi tư vấn bài bản thường bắt đầu bằng rà soát toàn bộ nội dung hiện có, trước khi nghĩ đến chuyện thêm bớt hay đổi giao diện. Đội ngũ gọi bước này là kiểm toán nội dung, và gần như lần nào cũng hé lộ những vấn đề chủ doanh nghiệp chưa từng để ý. Nếu bạn đang cân nhắc hướng đi cho doanh nghiệp nhỏ, có thể xem thêm cách làm website cho xưởng sản xuất mở cổng đặt hàng sỉ B2B.
Xây dựng hiện diện số không dừng ở việc có một website đẹp để giới thiệu với đối tác. Đó là quá trình liên tục điều chỉnh cấu trúc, nội dung và trải nghiệm theo cách khách hàng thật sự tìm kiếm và ra quyết định. Kiến trúc thông tin vững chắc là nền móng cho mọi nỗ lực SEO, marketing hay quảng cáo phía sau. Dù bỏ ra bao nhiêu ngân sách quảng cáo, khách vào một website rối rắm vẫn sẽ rời đi trong tích tắc. Đó là điều chúng tôi luôn nhấn mạnh ngay từ buổi tư vấn đầu tiên.
