Đánh giá công cụ, nền tảng và website hữu ích luôn là việc chúng tôi ưu tiên khi tư vấn cho dev. Có lần chúng tôi làm việc cùng một bạn dev backend, tài liệu kỹ thuật của bạn nằm rải khắp nơi. Một phần lưu trong Google Docs, một phần nằm trong file text trên máy, vài đoạn code snippet quan trọng chỉ lưu trong Slack cá nhân. Tới lúc cần tìm lại cách xử lý một lỗi đã gặp vài tháng trước, bạn mất gần nửa buổi lục khắp các nền tảng mà vẫn chưa ra. Cuối cùng phải mày mò làm lại từ đầu, dù rõ ràng đã từng giải quyết được vấn đề tương tự.
Vì sao dev cần một nơi lưu kiến thức có hệ thống
Câu chuyện trên không hiếm gặp trong giới kỹ thuật. Công việc của dev thường đòi hỏi ghi lại rất nhiều loại thông tin khác nhau trong cùng một ngày làm việc. Nếu không có nơi lưu trữ tập trung, những thông tin này rất dễ thất lạc theo thời gian, nhất là khi dự án kéo dài nhiều tháng, nhiều người cùng tham gia.
- Tài liệu kỹ thuật mô tả kiến trúc hệ thống, các quyết định thiết kế quan trọng cần nhớ lại về sau.
- Cấu hình server, biến môi trường hay thay đổi qua từng lần deploy, rất dễ quên nếu không ghi lại ngay.
- Ý tưởng dự án chợt loé lên giữa lúc đang code, nếu không ghi ngay thường trôi mất chỉ sau vài giờ.
Chúng tôi từng thấy nhiều bạn dev dùng cùng lúc bốn, năm công cụ khác nhau chỉ để ghi chú. Một ứng dụng ghi chú nhanh trên điện thoại, một file Word lưu trên Drive, một board Trello riêng, cộng thêm vài tin nhắn ghim trên Slack. Kết quả là không ai nhớ nổi thông tin nào nằm ở đâu khi cần dùng gấp.
Đầu tư thời gian ban đầu để chọn đúng công cụ, xây dựng thói quen ghi chú có hệ thống, thường mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với công sức bỏ ra lúc đầu. Giá trị này càng rõ khi khối lượng kiến thức tích luỹ ngày một dày theo năm tháng làm nghề.
Đánh giá công cụ, nền tảng và website hữu ích: hai nhóm chính dev hay chọn
Sau khi làm việc với nhiều bạn dev ở các quy mô công ty khác nhau, chúng tôi nhận ra công cụ ghi chú, quản lý kiến thức trên thị trường hiện nay chia làm hai nhóm khá rõ rệt.
Nhóm thứ nhất mạnh về liên kết ý tưởng. Mỗi ghi chú trong nhóm công cụ này có thể nối tới nhiều ghi chú khác có liên quan, tạo thành một mạng lưới kiến thức chằng chịt nhưng vẫn có logic riêng. Người dùng dễ dàng lần theo mạch suy nghĩ cũ, tìm ra mối liên hệ giữa các vấn đề kỹ thuật đã từng ghi lại trước đó. Nhóm này hợp với dev muốn xây một hệ thống kiến thức cá nhân dùng lâu dài, kiểu tích luỹ qua nhiều năm làm nghề chứ không phải dùng vài tháng rồi bỏ.
Nhóm thứ hai linh hoạt hơn về định dạng, đóng vai trò như một workspace quản lý dự án tổng thể. Ngoài phần ghi chú, nhóm công cụ này thường tích hợp thêm bảng công việc, cơ sở dữ liệu dạng bảng, lịch trình theo dõi tiến độ. Nhóm này phù hợp hơn với dev cần một nơi vừa ghi chú kỹ thuật, vừa theo dõi công việc dự án, thay vì phải nhảy qua lại giữa nhiều ứng dụng riêng lẻ suốt cả ngày.
Bên cạnh hai nhóm công cụ ghi chú kể trên, chúng tôi cũng hay gợi ý anh em xem thêm những công cụ AI hỗ trợ dân kỹ thuật tối ưu hiệu suất hệ thống, vì nhiều công cụ ghi chú hiện đại đã tích hợp AI để gợi ý, tóm tắt nội dung tự động, giúp việc tra cứu về sau nhanh hơn hẳn.
Ba yếu tố kỹ thuật cần soi kỹ trước khi chọn công cụ
Ngoài việc xác định mình hợp nhóm công cụ nào, có vài yếu tố kỹ thuật cụ thể chúng tôi luôn khuyên dev kiểm tra kỹ trước khi quyết định gắn bó lâu dài với một công cụ.
Khả năng đồng bộ đa thiết bị và hỗ trợ chèn code snippet là điều đầu tiên. Công việc dev hiếm khi gói gọn trong một thiết bị duy nhất. Có bạn làm trên máy công ty ban ngày, tối về lại mở laptop cá nhân tra cứu tài liệu cũ. Nếu công cụ đồng bộ chậm, hiển thị code lộn xộn, không tô màu cú pháp rõ ràng, thì trải nghiệm ghi chú kỹ thuật sẽ rất khó chịu về lâu dài.
Tốc độ tìm kiếm là yếu tố thứ hai, cũng là bài học đắt giá từ câu chuyện bạn dev backend chúng tôi kể ở đầu bài. Một công cụ dù giao diện đẹp, tính năng phong phú, nhưng nếu tìm kiếm chậm, khó lọc đúng thông tin cần thiết thì giá trị sử dụng thực tế sẽ giảm dần theo thời gian. Nhất là khi khối lượng ghi chú tích luỹ ngày càng lớn, có khi lên tới vài nghìn trang sau vài năm làm nghề.
Yếu tố thứ ba là khả năng làm việc ngoại tuyến. Không phải lúc nào dev cũng ngồi trong văn phòng có wifi ổn định. Có bạn làm việc trên tàu, trên máy bay, hoặc ở quán cà phê mạng chập chờn. Công cụ nào cho phép ghi chú, tra cứu lại ngay cả khi mất mạng rồi tự đồng bộ sau, sẽ tiện hơn nhiều so với công cụ chỉ chạy được khi có internet.
Để hiểu rõ hơn xu hướng dùng công nghệ tự động hoá giúp dev đỡ tốn thời gian cho việc lặp đi lặp lại, anh em có thể xem thêm bài chúng tôi viết về những việc kỹ thuật nên để máy xử lý trước. Nhiều thao tác như gắn thẻ ghi chú, tóm tắt tài liệu dài, hoàn toàn có thể giao cho công cụ tự động làm thay dev.
Freelancer và dev làm outsource cũng cần một hệ thống lưu trữ gọn gàng
Không chỉ dev làm full-time trong một công ty mới cần công cụ ghi chú tốt. Chúng tôi từng tư vấn cho khá nhiều bạn làm freelancer, nhận nhiều dự án outsource cùng lúc từ vài khách hàng khác nhau.
Với nhóm này, bài toán còn khó hơn một chút. Mỗi khách hàng có một bộ quy trình, một hệ thống công nghệ, một cách đặt tên biến, đặt tên file riêng. Chỉ cần chuyển qua lại giữa hai, ba dự án trong cùng một tuần là dễ nhầm lẫn context giữa các bên, nếu không ghi chú rõ ràng ngay từ đầu.
Một bạn freelancer chúng tôi từng làm việc cùng có thói quen khá hay. Bạn tạo hẳn một không gian ghi chú riêng cho từng khách hàng, kèm theo tài liệu bàn giao, thông tin liên hệ, lịch deadline. Nhờ vậy dù nhận cùng lúc bốn, năm dự án, bạn vẫn không bị rối khi phải chuyển ngữ cảnh làm việc liên tục trong ngày.
Bức tranh về thị trường freelancer, outsourcing công nghệ hiện nay cũng đang thay đổi khá nhanh. Anh em quan tâm có thể đọc thêm ở bài xu hướng outsourcing và freelancer trong ngành công nghệ hiện nay mà chúng tôi tổng hợp gần đây.
Khi kiến thức tích luỹ trở thành sản phẩm cần bán ra thị trường
Có một hướng đi thú vị mà chúng tôi từng chứng kiến ở vài bạn dev, sau một thời gian dài ghi chú, hệ thống hoá kiến thức kỹ thuật của mình. Khi kho kiến thức đủ dày, đủ có giá trị, không ít bạn nảy ra ý tưởng đóng gói nó thành sản phẩm để bán.
Chúng tôi từng biết một nhóm bạn dev DevOps, sau hai năm ghi chú tỉ mỉ mọi lỗi hệ thống từng gặp, đã gom lại thành một bộ checklist debug khá chi tiết. Ban đầu chỉ để dùng nội bộ, sau đó vài đồng nghiệp ở công ty khác hỏi mua lại, nhóm bạn mới nghiêm túc nghĩ tới việc bán nó ra ngoài như một sản phẩm nhỏ.
Tới bước này, câu chuyện không còn dừng ở việc chọn công cụ ghi chú nữa. Sản phẩm cần một nơi để trình bày rõ ràng, nhận thanh toán, xử lý đơn hàng cho khách. Nhiều bạn dev giỏi chuyên môn kỹ thuật nhưng lại lúng túng ở khâu này, vì xây một trang bán hàng chuyên nghiệp đòi hỏi kỹ năng khác hẳn viết code hay tổ chức ghi chú.
Trong những trường hợp như vậy, chúng tôi thường gợi ý các bạn tìm tới dịch vụ làm web bán hàng online chuyên nghiệp, thay vì tự mày mò dựng trang bằng công cụ kéo thả miễn phí. Một website bán hàng được thiết kế bài bản sẽ giúp sản phẩm trông đáng tin hơn trong mắt khách hàng, đồng thời hỗ trợ tốt hơn cho việc thanh toán và quản lý đơn hàng về lâu dài.
Kết luận
Chọn đúng công cụ ghi chú, quản lý kiến thức phù hợp giúp dev hệ thống hoá tài liệu kỹ thuật hiệu quả hơn hẳn. Đúng như bài học từ câu chuyện bạn dev backend chúng tôi kể ở đầu bài, việc mất nửa buổi tìm lại một tài liệu cũ hoàn toàn có thể tránh được nếu chọn đúng công cụ ngay từ đầu.
Không có công cụ nào hoàn hảo cho tất cả mọi người. Việc đầu tiên chúng tôi luôn khuyên dev làm là hiểu rõ nhu cầu sử dụng thực tế của bản thân, rồi mới bắt đầu thử nghiệm. Cách này giúp tiết kiệm khá nhiều thời gian dò dẫm so với việc nhảy hết công cụ này sang công cụ khác mà không có tiêu chí rõ ràng ngay từ đầu.
